หลายคนเคยได้ยินคำว่ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงในข่าว โดยเฉพาะตอนที่ราคาน้ำมันแพงๆ แต่ไม่เข้าใจว่ามันทำงานอย่างไร ทำไมบางทีติดลบหลายหมื่นล้านบาท แล้วมันส่งผลต่อราคาน้ำมันที่เราต้องจ่ายยังไง บทความนี้จะอธิบายให้เข้าใจง่ายๆ
กองทุนน้ำมันคืออะไร
กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงจัดตั้งขึ้นตั้งแต่ปี 2547 เพื่อรักษาเสถียรภาพราคาน้ำมันในประเทศ ทำหน้าที่เป็นกระเป๋าเงินกลาง โดยหลักการง่ายๆ คือ เมื่อราคาน้ำมันดิบโลกถูก กองทุนจะเก็บเงินสะสมจากผู้บริโภค (บวกเข้าไปในราคาน้ำมัน) เมื่อราคาแพง กองทุนก็จะนำเงินสะสมมาอุดหนุนเพื่อไม่ให้ราคาขายปลีกพุ่งสูงเกินไป
กลไกการทำงาน
ทุกครั้งที่เราเติมน้ำมัน ในราคาต่อลิตรจะมีส่วนหนึ่งที่เป็นเงินส่งเข้ากองทุน อัตราส่งเข้ากองทุนแต่ละชนิดน้ำมันไม่เท่ากัน บางชนิดส่งเข้า บางชนิดรับชดเชย ดีเซลมักได้รับการชดเชยมากกว่าเบนซินเสมอ เพราะเป็นเชื้อเพลิงหลักของภาคขนส่ง
ทำไมถึงติดลบได้
เมื่อราคาน้ำมันดิบโลกพุ่งสูงติดต่อกันนาน กองทุนต้องจ่ายชดเชยจำนวนมากเพื่อตรึงราคา จนเงินสะสมหมด ต้องกู้เงินมาอุดหนุนต่อ ทำให้เกิดยอดติดลบ ในช่วงวิกฤตราคาน้ำมันปี 2565 กองทุนน้ำมันเคยติดลบสูงถึงกว่า 120,000 ล้านบาท ซึ่งสร้างภาระทางการเงินมหาศาล
ส่งผลต่อราคาหน้าปั้มอย่างไร
ถ้ากองทุนมีเงินเหลือเยอะ สามารถอุดหนุนได้มาก ราคาน้ำมันก็ไม่ขึ้นแรง แต่ถ้ากองทุนติดลบ รัฐอาจต้องลดการอุดหนุน ทำให้ราคาปรับขึ้นเร็วกว่าปกติ นอกจากนี้ การเก็บเงินเข้ากองทุนก็เป็นต้นทุนที่บวกอยู่ในราคาน้ำมันด้วย
ทำไมดีเซลถึงได้รับการดูแลเป็นพิเศษ
เพราะดีเซลเป็นเชื้อเพลิงหลักของรถบรรทุก รถขนส่ง เรือประมง และเครื่องจักรเกษตร ถ้าดีเซลแพง ต้นทุนขนส่งก็แพง สินค้าก็แพงตาม กระทบคนทั้งประเทศ กองทุนจึงอุดหนุนดีเซลมากที่สุด
สรุปเรื่องกองทุนน้ำมัน
กองทุนน้ำมันเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยลดความผันผวนของราคาน้ำมันในประเทศ ทำให้ผู้บริโภคไม่ต้องรับภาระราคาที่เปลี่ยนแปลงรุนแรงเกินไป แต่ก็มีข้อจำกัดเรื่องเงินสำรองที่มีจำกัด ในอนาคตรัฐอาจต้องปรับกลไกให้ยั่งยืนมากขึ้น
